Oằn mình cõng nước

Những ngày giữa tháng 3, chúng tôi từ thành phố Lai Châu vượt chặng đường gần 100km đến thăm bản Tả Phùng – một trong những bản có địa hình cao, dốc và đang trong tình trạng thiếu nước trầm trọng của xã Vàng Ma Chải. Tả Phùng dần hiện ra với những ngôi nhà nhỏ và rất nhiều téc nước bằng nhựa có dung tích cỡ lớn (5.000 lít/téc) đặt gần nhà, mấy người ôm không hết. Theo quan sát của chúng tôi hộ nào cũng có 2 téc nhựa to chứa nước, thậm chí còn trang bị thêm 1-2 bể xây gần đó (chừng 4-6 m3 nước/bể) để chứa nước mưa, có điều hầu hết các bể, téc đều trong tình trạng hết nước. Có bể người dân để mọc rêu mốc, bụi bặm bám đầy xung quanh, thậm chí có hộ dùng bể nuôi lợn.

Bể của gia đình chị Chẻo Tả Mẩy ở bản Tả Phùng hiện không còn nước để sử dụng.

Anh Tẩn Lao Lụ - Trưởng bản Tả Phùng cho biết, bản có 134 hộ, 764 nhân khẩu, 100% người dân là đồng bào Dao. Những năm qua, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, các cấp chính quyền địa phương Tả Phùng dần khởi sắc, đời sống của nhân dân từng bước được cải thiện. "Mùa khát" ở Tả Phùng thường kéo dài từ tháng 8 năm trước đến tháng 4 năm sau, các hộ gia đình phải sử dụng tiết kiệm, ấy vậy nhưng “cơn khát” vẫn không thể hạ nhiệt. Vào sáng sớm, chiều tối hình ảnh người dân vất vả cõng nước ngược núi về sử dụng đã trở nên quen thuộc.

Để hiểu rõ hơn về những điều anh Lụ nói, chúng tôi tiếp tục cuộc hành trình 2km xuống khu vực mó nước của bản. Con đường mòn nhỏ hẹp do người dân tự làm thật khó đi. Phải vất vả lắm chúng tôi mới có thể vượt qua những đoạn đường có nhiều khúc cua tay áo, nhiều đá, độ dốc lớn. Đi người không còn khó chưa kể đến phải chở nước trên xe. Mỗi lần cõng cũng chỉ được 1 can 30 lít, nhà ít người cũng phải cõng nước ít nhất 2 lần/ngày mới tạm đủ sử dụng.

24 năm làm dâu ở Tả Phùng là từng ấy năm chị Chẻo Tả Mẩy cùng gia đình chống chọi với sự khắc nghiệt của mùa khát nơi đây. Cả bản không có giếng nước, nước bà con sử dụng hoàn toàn là nước mó và nước mưa. Như gia đình tôi có 6 người, muốn có nước sử dụng thì phải xây 2 bể tổng thể tích 9m3, năm 2021 được nhà nước hỗ trợ thêm 2 téc nhựa tổng dung tích 10.000 lít. Mùa mưa gia đình tôi tích đầy các bể, téc cũng chỉ đủ nước dùng trong vài tháng. Mùa khô thiếu nước gia đình tôi phải xuống mó lấy nước, đường xa, khó đi, lúc trở về là ngược dốc rất vất vả. Chưa kể đến mó nước nhỏ, nước chảy chậm, đông người lấy thì còn phải xếp hàng chờ nhau lâu, có lúc đến cả giờ đồng hồ.

Người dân bản Tả Phùng vất vả vượt qua chặng đường 2km mới có thể lấy được chút nước về sử dụng.

Chia sẻ về tình trạng thiếu nước sinh hoạt của gia đình, chị Chẻo Lở Mẩy - người dân cùng bản Tả Phùng bộc bạch, nhà tôi có 11 người, các anh em đi làm ăn xa, giờ còn 7 người ở nhà. Để có nước sử dụng, đầu mùa mưa gia đình tôi chủ động tích nước đầy 2 bể, 2 téc mà đến giờ cũng hết sạch. Chúng tôi phải thay phiên nhau đi xuống mó trở nước về nhà, trung bình 1 ngày trở 2 chuyến, mỗi chuyến được 30 lít nước mà chỉ đủ dùng uống và nấu ăn.

Bao giờ ước mơ đủ nước trở thành hiện thực?

Thiếu nước sử dụng nên bà con bản Tả Phùng phải áp dụng nhiều cách khác nhau để tiết kiệm nước nhiều nhất có thể ví như việc dùng xong nước vo gạo thì có thể tận dụng để rửa rau, rửa tay thậm chí lấy nước rửa tay tưới cây… Việc tắm giặt các gia đình hầu hết phải đi tận suối giáp bản Hoang Thèn (xã Vàng Ma Chải) cách bản 7km rất bất tiện và tốn thời gian.

Với các hộ gia đình bận rộn, sức khỏe kém không đi chở nước được hoặc có điều kiện kinh tế thì mua nước với giá 500.000 đồng/1 téc nước có dung tích 5.000 lít. Những hộ có ô tô sẽ di chuyển đến các bản khác trong xã lấy nước và làm dịch vụ này. Tuy nhiên mỗi téc nước cũng chỉ dùng được khoảng 2 tháng, 1 năm có hộ phải mua đến 1,6 triệu đồng tiền nước sử dụng, tương đương với tiền mua 2 tấn thóc.

Những người đàn ông ở bản Tả Phùng dùng xe máy chở nước về nhà.

Thiếu nước khiến người dân Tả Phùng không chỉ bất tiện trong sinh hoạt hàng ngày mà còn tác động rất lớn đến quá trình phát triển kinh tế bởi theo chia sẻ của bà con khi không có nước việc đơn giản nhất là trồng cây rau cạnh vườn để cải thiện bữa ăn cũng không thể thực hiện được. Nhiều hộ gia đình mong muốn có nước phục vụ chăn nuôi cũng không có… Chưa kể đến nước sản xuất cũng trong tình trạng tương tự, người dân chỉ có thể cấy lúa 1 vụ.

Khi được hỏi về nguyên nhân khiến bản thiếu nước sinh hoạt, bà con cho hay, do bản cao, mực nước ngầm thấp, số lượng mó nước ít, lượng nước chảy từ mó nhỏ. Để tìm giải pháp tháo gỡ bà con đã nhiều lần kiến nghị lên cấp trên trong các cuộc tiếp xúc cử tri tuy nhiên mới được hỗ trợ téc hứng nước mưa chứ chưa có giải pháp giải quyết lâu dài.

Anh Tẩn Lao Lụ - Trưởng bản Tả Phùng nói: “Chúng tôi mong muốn các cấp quan tâm giúp bản tháo gỡ khó khăn thiếu nước. Trước mắt có thể nghiên cứu hỗ trợ kinh phí mua ống dẫn nước từ xã Mồ Sì San về bản hoặc làm đường từ trung tâm bản ra mó nước cũng là khu sản xuất của bản để bà con có điều kiện thuận lợi phát triển kinh tế, đủ nước sinh hoạt, sớm ổn định cuộc sống”.

Trong câu chuyện với mỗi người dân bản Tả Phùng chúng tôi cảm nhận được niềm mong mỏi, khát khao về ước mơ có được nguồn nước đủ để bà con sử dụng. Rất mong các cấp quan tâm để người dân Tả Phùng sớm có nguồn nước ổn định phục vụ cuộc sống hàng ngày, yên tâm gắn bó với biên cương.