Ngày 18/10/2011, UBND tỉnh ban hành Công văn số 1314/UBND – CN yêu cầu các sở: Tài nguyên và Môi trường, Công thương, Kế hoạch và Đầu tư, Xây dựng; UBND các huyện, thị xã tạm dừng cấp phép hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh. Nhưng trước sự hấp dẫn, lợi nhuận cao từ việc khai thác vàng sa khoáng mang lại, nhiều đơn vị, doanh nghiệp, các phu vàng trên địa bàn huyện Mường Tè vẫn tiếp tục khai thác mặc cho sự can thiệp của chính quyền địa phương.

“Mổ xẻ” sông, suối tìm vàng sa khoáng

Từ nhiều tháng nay người dân trong huyện Mường Tè kháo nhau rằng ở khu vực dòng suối bản Nà Phầy, bản Vàng San (xã Bum Nưa) có nhiều vàng. Thế là dân làm vàng từ mọi nơi đổ xô về đây tìm vàng. Máy móc, thiết bị, nhân lực được huy động đến các điểm tập kết tìm kiếm vàng. Vàng tặc không ngần ngại khai thác trái phép ngay trên dòng suối, bên những thửa ruộng dọc theo suối Nà Phầy. Hầu hết các tổ đội làm vàng ở đây đều không có giấy phép khai thác và nhập cư bất hợp pháp.

Máy móc được huy động đào đất đãi vàng sa khoáng.

Theo đoàn cán bộ UBND xã Bum Nưa đi dọc suối Nà Phầy, chúng tôi đến bản Nà Phầy, trên đường đi rất nhiều điểm khai thác vàng dưới nước cũng như trên cạn mọc lên sát nhau. Hình thức khai thác ở các điểm rất phong phú, có điểm sử dụng máy, có điểm sử dụng các dụng cụ thô sơ và sức người. Suốt chiều dài gần chục kilômét dọc suối, máy nổ, máy xúc hoạt động ngày đêm với nhiều lán bạt dựng tạm cùng trang thiết bị máy múc, máy bơm nước, máng đãi... làm dòng suối biến dạng với những khối đất, đá khổng lồ.

Ở các điểm khai thác vàng trái phép này khi có người lạ đến, ngay lập tức người canh gác đánh động, tất cả các máy móc và con người đều ngừng hoạt động. Những ánh mắt dò xét, thì thầm, bàn tán khi có sự xuất hiện của chúng tôi, công nhân đào vàng liền tản ra vùng đất xung quanh hoặc đi vào lán trại ngồi. Nếu ban ngày không có sự xuất hiện của lực lượng chức năng thì việc khai thác diễn ra thường xuyên hơn.

Trước tình trạng đào bới vàng trái phép gia tăng ở khu vực suối Nà Phầy, ông Mào Văn Nam - Phó Chủ tịch UBND xã Bum Nưa rất bức xúc: Sau khi nhận được Chỉ thị của UBND huyện yêu cầu xã chủ động phối hợp chặt chẽ với cơ quan chuyên môn của huyện, tiến hành kiểm tra quyết liệt để xử lý, ngăn chặn kịp thời các hoạt động khai thác khoáng sản vàng trái phép. Chúng tôi cũng đã đi kiểm tra trên toàn tuyến dọc suối Nà Phầy đến bản Vàng San phát hiện một số công ty, doanh nghiệp, cá nhân đào đãi sa khoáng vàng lén lút. Qua kiểm tra thì các đơn vị này đều không có giấy phép khai thác.

Tuy nhiên, ông Nam thừa nhận: Lực lượng tham gia trực tiếp ngăn chặn việc đào vàng trái phép còn thiếu, mỏng và chưa có chế tài. Hơn nữa, việc khai thác vàng trái phép diễn ra vào ban ngày chỉ là phần nổi, không biết về đêm các vàng tặc có tiếp tục khai thác vàng trái phép không nên rất khó quản lý.

Trái với việc khai thác vàng tại xã Bum Nưa, dọc tỉnh lộ 127 bên dòng sông Đà từ địa bàn xã Kan Hồ vào thị trấn Mường Tè, cảnh khai thác vàng sa khoáng diễn ra công khai. Hai bên bờ sông tiếng nổ phành phạch của tàu khai thác vàng xen lẫn tiếng máy xúc, ôtô, máy bơm nước… Khi thấy phóng viên giơ máy ảnh, máy quay lên, máy móc, nhân lực của các doanh nghiệp, công ty đều tạm dừng. Đến khi chúng tôi đi khuất lại tiếp tục hoạt động. Dọc tuyến này có khoảng gần 6-7 điểm khai thác và hầu hết các giấy phép hoạt động đều hết hạn.

Còn trên tuyến thị trấn Mường Tè lên Pắc Ma, dòng sông Đà cũng bị các tàu khai thác vàng “mổ xẻ” từng ngày. Mùa nước cạn, họ huy động cả máy xúc tham gia đào bới giúp các đội tàu vàng tìm kiến vàng sa khoáng. Hiện tại trên dọc sông Đà khu vực huyện Mường Tè có trên 30 tàu khai thác vàng và các tàu này hầu như đã hết hạn đăng ký khai thác.

Cần có chế tài mạnh

Trước thực trạng đào, đãi vàng sa khoáng trái phép diễn biến phức tạp, thời gian vừa qua, UBND tỉnh đã chỉ đạo các ngành chức năng, chính quyền các cấp không xem xét cấp phép mới, gia hạn giấy phép hoạt động khai thác khoáng sản thuộc thẩm quyền cấp phép của UBND tỉnh kể từ ngày 30/8/2011 đến khi có ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Đãi cát tìm vàng.

Ngay sau đó, UBND huyện Mường Tè đã có công văn nghiêm cấm việc khai thác vàng trên địa bàn huyện. Đồng thời ra Quyết định thành lập đoàn kiểm tra liên ngành, tiến hành hàng chục cuộc giải tỏa, truy quét nạn khai thác vàng trái phép và tạm dừng các tàu khai thác vàng hết giấy phép hoạt động. Mặc dù vậy, nạn khai thác vàng trái phép trên địa bàn huyện vẫn cứ diễn ra, cứ mỗi lần các cơ quan chức năng triệt phá thì chỉ sau một thời gian lại tái diễn. Nếu như tình trạng khai thác vàng trái phép hiện nay không được ngăn chặn thì hậu quả sẽ nghiêm trọng. Khi đó, không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn làm cạn kiệt tài nguyên khoáng sản cũng như gây bất ổn về trật tự an toàn xã hội của địa phương.

Ông Nguyễn Đức Hiền - Trưởng Phòng Tài nguyên Môi trường huyện Mường Tè cho biết: Từ ngày 4/10, huyện đã có Đoàn đã đi kiểm tra các địa bàn trong huyện khai thác khoáng sản. Đến nay có một số tổ chức thăm dò và một số đối tượng, đơn vị khai thác trái phép, huyện đã lập biên bản đình chỉ hoạt động. Trong thời gian tới huyện tiếp tục rà soát, đình chỉ việc khai thác vàng sa khoáng trên địa bàn.

Chính quyền các cấp của tỉnh, huyện và các ngành chức năng đã thành lập đoàn tiến hành kiểm tra xử lý, song có lẽ chưa đủ mạnh nên tình trạng các tổ chức, cá nhân ngang nhiên đào bới, khai thác vàng sa khoáng vẫn diễn ra phức tạp. Bên cạnh đó hàng trăm người dân địa phương tham gia đào bới, đãi vàng cũng làm phát sinh nhiều khó khăn trong xử lý.

Thiết nghĩ, cần có biện pháp cứng rắn hơn để xử lý nghiêm những vi phạm. Đồng thời kết hợp với tuyên truyền vận động nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cũng như chấp hành các quy định của pháp luật và của địa phương trong hoạt động khai thác để đảm bảo an ninh trật tự, bảo vệ môi trường.