Nhận nhiệm vụ đi vùng cao viết về đề tài xóa đói giảm nghèo, tôi hăm hở lên đường, trong đầu chưa hình thành một phương án nào tiếp cận sự kiện, câu hỏi phỏng vấn ra sao? Đến địa phương gặp gỡ người có thẩm quyền cung cấp số liệu đều đi công tác. Lúng túng tới hết thời gian đi cơ sở tư liệu khai thác vẫn hời hợt, rời rạc. Về nhà ngồi thể hiện tác phẩm, viết đi viết lại đến 3 lần vẫn không thành công. Bài viết bị sếp phê: không có tính thuyết phục, nghèo sự kiện.

Mỗi tác phẩm báo chí ra đời không thể bỏ qua khâu khai thác tư liệu. Tùy theo đề tài được phân công (hoặc lựa chọn) để có phương pháp khai thác tư liệu hợp lý, có hiệu quả. Thường khi nhận đề tài, người viết hình dung cách thể hiện ra sao? chọn thể loại báo chí nào? Việc đầu tiên là ghi chép vào sổ tay những câu hỏi dự định phỏng vấn phục vụ chủ đề bài viết. Dành thời gian nhất định trước khi đi công tác đọc sách, báo nói về đề tài mình định phản ánh, tiếp nhận thêm kiến thức.

Quá trình tiếp xúc trực tiếp sự kiện, tác giả tìm thấy cảm hứng dần dần hình thành mạch văn. Tư liệu khai thác 10 khi sử dụng cần 2 – 3 phần và cần có số liệu so sánh các giai đoạn phát triển, tìm chi tiết “đắt”. Bằng nhiều kênh thông tin nên kiểm tra tư liệu tránh sai sót lúc sử dụng. Tùy theo thể loại báo chí định viết mà chọn tư liệu khai thác. Ví dụ như viết gương người tốt – việc tốt, ngoài thành tích cá nhân điển hình, người viết khai thác sâu hoàn cảnh, suy nghĩ dẫn đến hành động của nhân vật; viết phóng sự chọn sự việc mới mẻ, độc đáo, liên quan nhiều tầng lớp xã hội; mối quan hệ giữa các sự kiện.

Chọn tư liệu và sử dụng tư liệu phục vụ bài viết là 2 vấn đề khác nhau. Không đưa hết tư liệu vào một tác phẩm báo chí mà phải chọn lựa tư liệu thể hiện làm bật chủ đề. Đừng bao giờ sợ khai thác thừa tư liệu. Tìm hiểu sâu sắc một vấn đề còn giúp chúng ta “thai nghén” cho chủ đề tác phẩm sắp ra đời.