Cô gái 15 tuổi và người cách mạng bị lưu đày
-
(BLC) - Người đàn bà 78 tuổi Lò Thị On, dân tộc Giáy ở bản Giẳng, xã Mường Tè, huyện Mường Tè vẫn khoẻ mạnh, minh mẫn ngồi góc nhà sàn khâu vá. Gặp chúng tôi, bà On phấn khởi và vui lắm. Bà đưa tấm ảnh chụp chung với luật sư Nguyễn Hữu Thọ lúc về thăm ra xem, rồi mắt ngấn buồn kể…
![]() |
| Bò Lò Thị On (bên phải ảnh) cùng cố luật sư Nguyễn Hữu Thọ nhân dịp ông về thăm bản Giẳng năm 1993. |
Năm 1948, luật sư Nguyễn Hữu Thọ được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương và luôn đi đầu trong phong trào tri thức yêu nước ở Sài Gòn. Trong ba tháng đầu năm 1950, ông đã tả xung hữu đột giữa lòng địch, đưa phong trào đấu tranh chính trị của nhân dân thành phố lên tầm cao. Để tiếp tục hướng dẫn dư luận, phái đoàn phải tự in các thông cáo để phân phát tận tay đồng bào. Trưa 13/4/1950, Pháp bắt luật sư Nguyễn Hữu Thọ vì tội phát tán truyền đơn bất hợp pháp. Chính quyền Pháp không dám đưa Nguyễn Hữu Thọ ra toà vì sợ phản ứng của quần chúng. Qua những hoạt động của ông nên được đông đảo tầng lớp nhân dân tin tưởng và quý mến. Để cách ly ông với phong trào cách mạng đang sục sôi của thành phố, Pháp quyết định đày ông lên bản Giẳng (thuộc xã Mường Tè, huyện Mường Tè). Đây là nơi tận cùng phía Tây Bắc của đất nước. Cuộc sống còn hoang sơ, khó khăn nhằm mục đích đày đọa và giết chết dần một người cách mạng ý chí kiên trung, có ảnh hưởng lớn trong phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân Việt Nam. Thực dân Pháp cũng không ngờ được rằng, tại bản Giẳng, ông Nguyễn Hữu Thọ lại được bà con nhân dân đùm bọc, yêu mến, xem như người con của bản.
Luật sư Nguyễn Hữu Thọ sống ở nhà trưởng bản, lại được cô cháu gái 15 tuổi Lò Thị On tận tình chăm sóc. Cô gái Lò Thị On ngây thơ hồn nhiên nhưng cuộc đời không kém phần éo le, cay đắng, bố chết sớm, mẹ bỏ đi lấy chồng, phải ở đợ với cậu ruột là trưởng bản Lý Văn Màn. Bà phải quần quật sáng ngày dọn dẹp, giặt, cơm nước cho cả gia đình, không thứ việc gì mà không đến tay. Nhưng được ở nhờ, không bị bỏ rơi là tốt lắm rồi. Bạn bè cùng trang lứa thấy thương On nên thường xuyên đến để giúp bà.
Bà On tâm sự: ngày 3 bữa bà dậy sớm nấu nước, chuẩn bị khăn tay cho ông Thọ rửa mặt, dọn cơm để ông ăn, phục vụ ông chu đáo. Buổi tối ăn cơm xong, ông Thọ bảo bà gọi các bạn cùng lứa với bà đến nhà để nói chuyện. Mỗi buổi tối như vậy, Nguyễn Hữu Thọ lại giảng giải cho mọi người về tinh thần yêu nước, đấu tranh cách mạng, không chịu khuất phục làm nô lệ cho thực dân Pháp. Ngày đi nương, tối về bà con, thanh niên trong bản lại tụ tập tại nhà trưởng bản để nghe Nguyễn Hữu Thọ nói chuyện. Bà con dân bản chăm chú lắng nghe ông nói: “Đừng bao giờ khuất phục trước số phận, bà con dân bản hãy tin vào cuộc đấu tranh anh dũng của cả dân tộc. Hãy tin vào sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ, cuộc đấu tranh nhất định sẽ giành thắng lợi’’. Lúc mọi người về hết, ông Thọ lại ngồi đọc báo, đọc sách, bà lẳng lặng đi trải chiếu, đệm và bỏ màn để thầy ngủ. Từng đêm, trời về khuya lạnh giá, bà dậy xem ông đã ngủ chưa, nhẹ nhàng vén mép màn, kéo mảnh chăn ấp đắp cho ông.
Hàng ngày, khi công việc xong xuôi, ông Thọ lại gọi bà vào để dạy học cái chữ. Từ khi có ông Thọ trong nhà, cô gái Lò Thị On vui vẻ, hoạt bát và biết được nhiều điều bổ ích qua lời kể của thầy. Thời gian trôi nhanh, ăn tết xong, vào tháng 2/1951, người ta lại về chuyển ông Thọ đi. Giờ đây, đã gần 60 năm trôi qua, người đàn bà miền núi vẫn nghẹn ngào nhớ lại cái ngày tiễn đưa thầy. Cả bản lũ lượt kéo nhau đi bộ gần 5km ra bến sông Đà đưa tiễn. Trước khi rời xa, ông Thọ hứa sẽ quay trở lại thăm dân bản. Bà chỉ biết cúi mặt không dám nhìn, con thuyền đưa ông đi khuất dần sau dãy núi…
Bà biết từ đây, hình ảnh người thầy cách mạng đã dạy những bài học đầu đời cho mình tin vào cuộc sống sẽ mãi mãi hiện hữu trong trái tim. Hai năm sau, Lò Thị On về nhà chồng và lo lắng vun đắp gia đình.
Sau 43 năm xa cách, vào năm 1993, người cách mạng Nguyễn Hữu Thọ lúc đó 83 tuổi và đã trải qua nhiều chức vụ quan trọng của Đảng và Nhà nước, nguyên là Chủ tịch Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam, Chủ tịch Hội đồng Cố vấn của Chính phủ cách mạng lâm thời miền Nam, quyền Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch MTTQ Việt Nam vẫn giữ lời hứa lại trở về bản Giẳng thăm bà con. Chỉ trong giây lát, một lần nữa ông lại ôm bà On, một hơi ấm của lòng kính trọng và những giọt nước mắt rất đỗi yêu thương của người già lại lăn dài trên đôi má. Ông tặng bà chiếc khăn tay và 2m vải. Bà không dùng mà cất giữ cẩn thận như một vật quý giá. Khi cho chúng tôi xem ảnh, người đàn bà gần 80 tuổi sống nơi góc rừng Tây Bắc ngậm ngùi: “Các cháu không được lấy ảnh của bà đâu! Cán bộ bảo tàng Điện Biên về thăm và xin 2m vải, chiếc khăn tay đi rồi. Tiếc lắm! nhưng đành tặng lại cho Nhà nước thôi. Ông Thọ mất rồi. Bây giờ bà chỉ còn một kỷ vật duy nhất về ông là tấm ảnh chụp chung khi ông Thọ về thăm, nên bà phải giữ bên mình, lúc nào nhớ thì đem ra nhìn vậy.
Gia đình Nguyễn Hữu Thọ như nặng lòng với người dân bản Giẳng. Hai người con Nguyễn Hữu Phước, Nguyễn Mục Châu cũng lần lượt về thăm bà On và nhân dân bản Giẳng. Các ông như muốn tìm lại kí ức của người cha và tìm lại tình cảm ấm áp của bà con đã dành cho cha mình. Tại ngôi nhà của trưởng bản Lý Văn Màn ngày nào tấm bia lưu niệm được dựng lên, chứa đựng lòng thành kính, yêu thương dành cho người cách mạng Nguyễn Hữu Thọ như mới hôm qua.
Ý kiến bạn đọc
Tin cùng chuyên mục
Bền bỉ “gieo chữ”
Gương sáng bản mường
07/01/2026 18:07
Hơn 20 năm gắn bó với sự nghiệp giáo dục nơi vùng cao, cô giáo Lê Thị Tình - Tổ trưởng Tổ Khoa học xã hội, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú (DTBT) TH&THCS Vàng San (xã Hua Bum) luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, tận tụy với nghề, không ngừng đổi mới phương pháp giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và bồi dưỡng nhiều thế hệ học sinh dân tộc thiểu số trên địa bàn.
Trách nhiệm trước nhân dân
Gương sáng bản mường
06/01/2026 09:26
Sinh ra và lớn lên tại vùng đất Bình Lư, tỉnh Lai Châu, đồng chí Tao Văn Giót (35 tuổi, dân tộc Lự) sớm trưởng thành từ phong trào cơ sở và từng bước khẳng định qua nhiều vị trí công tác. Từ cán bộ đoàn năng động, đại biểu Quốc hội (ĐBQH) khóa XV rồi đến nay giữ vai trò Bí thư Đảng ủy xã Mường Than. Ở mỗi cương vị, đồng chí luôn thể hiện rõ tinh thần trách nhiệm, sự gần dân và khát vọng cống hiến vì sự phát triển của địa phương, vì quyền lợi chính đáng của nhân dân.
Biến khát vọng vươn lên thành hiện thực
Gương sáng bản mường
17/12/2025 13:22
Từng sống cuộc đời du canh du cư, anh Pờ Lò Hừ (dân tộc La Hủ) ở bản Pha Bu (nay là bản Pha Mu, xã Pa Ủ) đã viết nên kỳ tích giữa đại ngàn. Hành trình từ cậu bé nghèo không có manh áo mặc trở thành “tỷ phú” với thu nhập tiền tỷ là minh chứng sống động nhất cho khát vọng vươn lên của đồng bào dân tộc nơi đây.
Nữ bí thư chi đoàn làm kinh tế giỏi
Gương sáng bản mường
27/11/2025 11:18
Những năm gần đây, từ phong trào thanh niên lập thân, lập nghiệp tại xã Sin Suối Hồ ngày càng xuất hiện nhiều tấm gương điển hình. Trong đó, chị Lù Thị Quyết - Bí thư Chi đoàn bản Lở Thàng 2, là một trong những đoàn viên tiêu biểu, năng động, dám nghĩ, dám làm, vươn lên phát triển kinh tế trên chính mảnh đất quê hương.
Bám bản “gieo chữ” nơi biên cương
Xã Hội
13/11/2025 23:05
Giữa núi rừng trập trùng, sương phủ quanh năm ở xã Sin Suối Hồ có một người phụ nữ bằng lòng đam mê, nhiệt huyết hơn 11 năm qua lặng lẽ bám bản, "gieo" con chữ, gieo niềm tin cho những đứa trẻ ở các bản làng xa xôi vùng biên giới. Đó là cô Nguyễn Thị Nhung - giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc bán trú (DTBT) Tiểu học Nậm Xe (xã Sin Suối Hồ). Cô đã truyền lửa tri thức đến với những “mầm xanh” tương lai, góp phần không nhỏ vào sự nghiệp trồng người nơi địa đầu Tổ quốc.
Bí thư chi bộ nhiệt huyết, gương mẫu
Gương sáng bản mường
22/08/2025 09:08
Nhiệt huyết, trách nhiệm, gương mẫu, gần gũi - là nhận xét của người dân bản Phìn Hồ thấp và lãnh đạo xã Hồng Thu dành cho Bí thư Chi bộ Tao Văn Pèng (32 tuổi). Gần 10 năm làm cán bộ bản, trong đó có 7 năm giữ cương vị Bí thư Chi bộ, anh Pèng luôn nỗ lực đưa bản từ nghèo khó trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Lự.
Hội viên phụ nữ tiêu biểu
Gương sáng bản mường
07/08/2025 08:57
Thực hiện phong trào “Phụ nữ tích cực học tập, lao động sáng tạo, xây dựng gia đình hạnh phúc”, xuất hiện nhiều tấm gương hội viên, phụ nữ dám nghĩ, dám làm, mạnh dạn thay đổi trong phát triển kinh tế, xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, hạnh phúc. Trong đó có chị Hoàng Thị Pỏm, dân tộc Thái, 49 tuổi ở bản Phiêng Đanh (xã Phong Thổ).
Trưởng bản uy tín
Gương sáng bản mường
31/07/2025 09:03
Trong cộng đồng dân tộc thiểu số, tiếng nói của người uy tín có tầm ảnh hưởng lớn, đóng vai trò then chốt trong việc giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa, đồng thời thúc đẩy các phong trào phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.
Nữ dân quân gương mẫu, trách nhiệm
Gương sáng bản mường
28/07/2025 08:14
Trong số những cán bộ trẻ của phường Tân Phong, chị Lường Thị Thu Thảo - chuyên viên Ban xây dựng Đảng, dân quân Ban Chỉ huy Quân sự (CHQS) phường luôn là tấm gương sáng về tinh thần trách nhiệm, tận tụy trong công việc.
Mạnh dạn thay đổi tư duy sản xuất
Gương sáng bản mường
25/07/2025 09:11
Phát huy tinh thần xung kích của thế hệ trẻ, anh Vàng A Cu (dân tộc Mông, 34 tuổi ở bản Sểnh Sảng A, xã Dào San) mạnh dạn thay đổi tư duy sản xuất, phát triển kinh tế tổng hợp (trồng trọt, chăn nuôi, du lịch). Tinh thần dám nghĩ, dám làm đã truyền cảm hứng cho đoàn viên, thanh niên, nhân dân trong bản nỗ lực vượt khó vươn lên.
A Páo làm kinh tế giỏi
Gương sáng bản mường
15/07/2025 16:25
Ở bản Lùng Thàng (phường Đoàn Kết), dân bản luôn dành sự ngưỡng mộ và nhiều lời khen ngợi đối với anh Sùng A Páo (35 tuổi, dân tộc Mông), bởi cách làm kinh tế hiệu quả với tổng thu nhập gần 400 triệu đồng/năm.
Gương mặt trẻ tiêu biểu của Bộ đội Biên phòng tỉnh
Gương sáng bản mường
30/06/2025 11:06
Sinh ra và lớn lên ở vùng quê cách mạng Dào San, huyện Phong Thổ, với ước mơ trở thành người lính vững tay súng bảo vệ biên cương Tổ quốc, chàng thanh niên trẻ Sùng A Măng đã quyết tâm học tập, rèn luyện và được xét tuyển vào Học viện Biên phòng năm 2014. Sau khi tốt nghiệp, được điều động về Bộ đội Biên phòng tỉnh, công tác tại Đồn Biên phòng Sin Suối Hồ.
